Op vrijdag 3 april heeft de Vlaamse Regering het vernieuwde beleidsplan Open Science 2026-2030 officieel goedgekeurd. Dit plan geeft een impuls aan de transitie naar open, transparant en verantwoord wetenschappelijk onderzoek in Vlaanderen.
Het beleidsplan bouwt voort op de realisaties uit de vorige beleidsperiode.
Het nieuwe plan streeft ernaar Open Science-by-design te verankeren als een vanzelfsprekend onderdeel van het onderzoeksproces, volgens het principe "zo open als mogelijk, zo gesloten als nodig".
Tegen 2030 moeten onderzoekers in Vlaanderen vlot kunnen werken volgens de Open Science-principes, zonder bijkomende administratieve lasten.
De missie van het Vlaamse Open Sciencebeleid is om kwaliteitsvol, transparant en integer wetenschappelijk onderzoek – dat efficiënt bijdraagt aan een brede en solide kennisbasis – te versterken. Zo willen we beter inspelen op grote maatschappelijke uitdagingen, innovatie versnellen, en bijdragen aan het verhogen van de maatschappelijke en economische welvaart in Vlaanderen.
Focus op FAIR data en open toegang tot publicaties
Prioritair zal in het Vlaamse Open Science beleid worden ingezet op FAIR (Findable, Accessible, Interoperable, Reusable) data, en in tweede instantie op open toegang tot publicaties.
Vlaanderen wil niet alleen inzetten op het vrij delen van data, maar vooral op het doordacht beheren, delen en hergebruiken van onderzoeksresultaten. Dit is essentieel voor het stimuleren van innovatie, het beschermen van kennis en het creëren van datasets die ook geschikt zijn voor artificiële intelligentie (AI).
Door de ondersteuning van datastewards, investeringen in infrastructuur en het delen van opleidingsmateriaal, wordt de kwaliteit en veiligheid van onderzoeksdata gegarandeerd.
De uitdaging rond open toegang (Open Access) voor publicaties zal bovendien actief opgevolgd en aangepakt worden, om de toegankelijkheid van onderzoeksresultaten te verhogen.
Samen beleid maken: FOSB en FRDN
De Flemish Open Science Board (FOSB) blijft de stuurgroep voor het beleid, wat zorgt voor continuïteit en een breed draagvlak onder de Vlaamse kennisinstellingen.
Het beleidsplan besteedt aandacht aan de diversiteit van het Vlaamse onderzoekslandschap. Grote en kleine instellingen, universiteiten, hogescholen, strategische onderzoekscentra en andere wetenschappelijke organisaties worden via een gedeelde missie en visie gealigneerd.
Het Flemish Research Data Network (FRDN) blijft een cruciale rol spelen als platform voor kennisdeling, samenwerking en professionalisering.
Het beleidsplan vertaalt de missie en visie van Open Science in zeven strategische doelstellingen, waarbij de eerste – strategische doelstelling “0”, Vlaanderen als topinnovatieregio situeren via Open Science - zich op het niveau van het hele O&O&I-systeem situeert, en hiërarchisch de overige zes strategische doelstellingen overkoepelt.
De overige zes strategische doelstellingen belichten de verschillende noodzakelijke aspecten om Open Science haalbaar en vanzelfsprekend te maken voor onderzoekers.
Ze worden schematisch als volgt weergegeven:
Deze strategische doelstellingen worden in het beleidsplan vervolgens geoperationaliseerd en vertaald naar concrete beleidsacties, waarmee gedurende de periode van het beleidsplan concreet aan de slag wordt gegaan.
Financiële steun en monitoring
Financieel wordt het beleid ondersteund door een jaarlijkse subsidie van 4,9 miljoen euro, die wordt ingezet voor het in dienst houden/nemen van Open Science-onderzoeksondersteuners zoals datastewards, en voor de coördinatie van het FRDN door het FWO.
De middelen worden verdeeld over de verschillende instellingen, met expliciete aandacht voor samenwerking en kennisuitwisseling. Kleine instellingen kunnen rekenen op ondersteuning via partnerinstellingen.
Tot slot voorziet het plan in een jaarlijkse monitoring en rapportering, zodat de voortgang van beleidsacties en kengetallen transparant wordt opgevolgd.
In 2030 volgt een grondige evaluatie van het beleidsplan, met oog voor effectiviteit, efficiëntie en toekomstige noden.
Met dit ambitieuze beleidsplan bevestigt Vlaanderen zijn voortrekkersrol in Open Science en zet het een stevige stap richting een innovatieve, transparante en inclusieve kennisregio.
Dit nieuwe Vlaamse beleidsplan Open Science wordt opgedragen aan de nagedachtenis van Joke Meeus (†21 maart 2025), die met grote toewijding en enthousiasme een stevig fundament legde voor het Open Science-beleid in Vlaanderen.
Download
